Verwekkers

Encefalitis kan veroorzaakt worden door verschillende virussen, in uiterst zeldzame gevallen door bacteriën of door een afweerreactie op het eigen hersenweefsel. Encefalitis is een weinig voorkomend ziektebeeld die niet niet aangifte plichtig is. Exacte aantallen zijn niet bekend, naar verwachting gaat het om jaarlijks een aantal duizend gevallen.  

Buitenland

In het buitenland zijn virussen die door teken of vliegen worden overgebracht bekende veroorzakers (Arbovirussen). Voorbeelden zijn Japanse encefalitis, West-Nile, het St. Louis virus en Tick Borne Encephalitis (TBE). TBE komt vooral in midden-Europa voor. In Nederland kwam TBE tot een aantal jaren geleden niet voor, inmiddels zijn de afgelopen paar jaar ook in Nederland een aantal mensen ziek geworden door TBE.

Nederland

De hierboven genoemde veroorzakers van encefalitis komen in Nederland niet of nauwelijks voor. Een bekende verwekker in Nederland is het herpesvirus, ook bekend van de koortslip (HSV1) en genitale herpes (HSV2). Maar vaak blijven de verwekkers van encefalitis onbekend.

Complicatie van mazelen

Encefalitis kwam vroeger regelmatig voor als complicatie van mazelen. Sinds de invoering van een vaccinatie tegen mazelen, is deze vorm zeer zeldzaam.

Herpes encefalitis

Encefalitis kan veroorzaakt worden door het Herpes virus HSV1 of HSV2. Het herpesvirus is bekend door de koortsuitslag (koortslip of genitale herpes). Vroeger werd de koortslip vooral door HSV1 veroorzaakt en genitale herpes door HSV2. Tegenwoordig is die scheiding niet meer zo strikt.
Herpes encefalitis verloopt vaak ernstig en patiënten kunnen neurologische klachten overhouden na de ziekte.

Het herpesvirus is besmettelijk, maar besmet zijn wil niet zeggen dat je encefalitis krijgt. Ben je eenmaal besmet, dan raak je het virus niet meer kwijt. Het kan zich wel lang 'slapend' houden.

Besmetting verloop via het vocht dat uit de blaasjes komt die iemand heeft rond zijn mond of genitaliën. Door bijvoorbeeld iemand te zoenen met een koortslip of door sexueel contact.
In verhouding krijgt een klein aantal mensen encefalitis van het totaal aantal dragers van het herpesvirus.

Pasgeborenen lopen een hoger risico op ziek worden. Soms wordt de baby tijdens de geboorte besmet, wanneer de moeder (vaak onopgemerkt) drager is van het virus. Maar het kan ook door de omgeving gebeuren, bijvoorbeeld via handen die net een koortslip hebben aangeraakt of door een kus van iemand met een koortslip. Het is dan ook verstandig om mensen met een koortslip op afstand van je pasgeborene te houden of hen te voorzien van een mondkap en goed de handen te laten wassen. Bij pasgeborenen komt HSV2 vaker voor dan HSV1.

Acute disseminated encephaliomyelitis

(ADEM) is een diffuse allergische reactie op de aanwezigheid van bijvoorbeeld een virus in de hersenen.

Hashimoto encefalitis

Deze vorm van encefalitis is een zeer zeldzame, waarschijnlijk auto-immuun, ziekte die behandeld wordt met ontstekingremmers (bijvoorbeeld prednison). De ziekte houdt mogelijk verband met Hashimoto’s Thyroiditis. Thyroid = schildklier. Een kenmerk is de aanwezigheid van thyroide antistoffen. 40-50% van de patiënten krijgt pyschiatrische symptomen.

Anti-NDMA-receptor-encalitis

Bij Anti-NMDA-receptor-encefalitis richten afweerstoffen zich tegen het eigen hersenweefsel. Deze vorm komt het meest voor bij kinderen en jong-volwassenen, maar kan op alle leeftijden voorkomen.

Encefalitis als bijwerking

Encefalitis kan ook als bijwerking optreden na bijvoorbeeld een pokken- of FSME-vaccinatie. FSME: Früh Sommer Meningo Encephalitis.