Bacteriële verwekkers

De meest voorkomende bacteriële verwekkers van meningitis en sepsis in Nederland zijn de meningokok en de pneumokok.

Meningokokken

Meningokokken 72Meningokokken (Neisseria meningitidis) bestaan uit diverse ‘familieleden’; de zogenaamde ‘serogroepen’. Voorbeelden van deze meningokokken serogroepen zijn A, B, C, W135, Y en Z.
In Nederland is gemiddeld tien procent van de bevolking drager van een meningokok. De meeste ziektegevallen in Nederland worden veroorzaakt door serogroep B. Serogroep C liet de afgelopen jaren (1999-2002) een stijging zien.
De meningokok veroorzaakt ongeveer twintig procent van alle gevallen van bacteriële meningitis in Nederland. Waren er in 2000 nog meer dan 500 gevallen van meningokokkenziekte (meningitis en sepsis samen), tegenwoordig gaat het jaarlijks om ongeveer 75 gevallen van meningokokken meningitis. (Bron Referentie laboratorium voor Bacteriële Meningitis, AMC, Amsterdam.)

Piek in wintermaanden

Meningokokken serogroep B infecties worden het meest gezien in de wintermaanden. Het grootste aantal infecties vindt in het eerste kwartaal van het jaar plaats.

Vaccinatie

Na invoering van een vaccin tegen deze vorm komt groep C nog nauwelijks voor. Tegelijkertijd ontstond er een natuurlijke daling van het aantal gevallen van serogroep B.
Tegen groep B is sinds 2013 een vaccin beschikbaar, echter dit is (nog) niet opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma voor zuigelingen in Nederland. Op moment van dit schrijven is het ook (nog) niet privé beschikbaar, zoals dat in bijvoorbeeld Duitsland en Groot Brittannië wel het geval is.Zie ook: preventie <link naar preventie>

Meningokokken A in Afrika

Serogroep A is een bekende veroorzaker in een aantal Afrikaanse landen. De meeste gevallen van meningokokkenmeningitis en sepsis betreffen kinderen.

Pneumokokken

Pneumokokken meningitis (streptococcus pneumoniae) komt meestal voor bij oudere volwassenen en jonge kinderen. De pneumokok is verantwoordelijk voor ongeveer de helft van alle bacteriële meningitis-incidenten. Daarnaast staat hij vooral bekend als verwekker van middenoorontsteking bij jonge kinderen en longontsteking bij ouderen.

Vaccinatie

Sinds 2006 krijgen baby's een vaccin tegen de 10 meest voorkomende pneumokokkentypen via het Rijksvaccinatieprogramma voor zuigelingen. Hierdoor is het ziektegevallen afgenomen en is de meerderheid van de patiënten volwassen. Jaarlijks krijgen nog ongeveer 190 personen met deze ziekte te maken. (Bron Referentie laboratorium voor Bacteriële Meningitis, AMC, Amsterdam.)
Zie ook: preventie <link naar preventie>

Hib

Haemophilus influenzae (Hi) kent verschillende typen. Type b (Hib) wordt bestreden door een vaccin dat sinds 1993 is opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma.?Tot die tijd kwamen Hib meningitis en sepsis voornamelijk voor bij kinderen tot 4 jaar. Het ging om jaarlijks ongeveer 300 patiënten. Dit aantal is door de vaccinatie gereduceerd tot ongeveer 20 per jaar. (Bron Referentie laboratorium voor Bacteriële Meningitis, AMC, Amsterdam.)

Neonatale meningitis

Neonatale meningitis en sepsis komt voor bij baby’s van 1 à 2 maanden. Deze vorm van bacteriële meningitis is zeldzaam. Bekende bacteriën die deze vorm kunnen veroorzaken zijn: Groep B Streptokokken (GBS), E. coli en Listeria monocytogenesis.?Ongeveer 7 procent van het totaal aantal gevallen van bacteriële meningitis betreft neonaten. (Bron Referentie laboratorium voor Bacteriële Meningitis, AMC, Amsterdam.)

Overdracht

De bacteriën kunnen worden overgebracht door de moeder of door de kraamomgeving en kunnen schadelijk zijn voor kleine baby's omdat het immuunsysteem bij hen nog niet volledig ontwikkeld is.?Baby’s kunnen zowel tijdens of direct na de bevalling meningitis krijgen als enige weken erna. In het eerste geval is hij/zij besmet door de moeder. Krijgt de baby pas na enige tijd meningitis, dan kan de besmetting via de moeder hebben plaatsgevonden, maar ook door de omgeving.?

Blaasontsteking

GBS staat vooral bekend als verwekker van blaasontsteking bij vrouwen. Ongeveer 2twintig procent van de vrouwelijke bevolking is drager van deze bacterie.